INDWARA YA MARBURG

 INDWARA YA MARBURG


Muri iyi minsi, amakuru agezweho nay' indwara ya Marburg Virus hano  mu Rwanda.  Iki cyorezo cyatumye benshi bakibazaho bitewe nuko aribwo bwa mbere kigaragaye mu Rwanda. Iki cyorezo kirakaze kuko kijya kumera ka Ebola bitewe nuko byose biva mu muryango w'ama virusi witwa Filoviridae umwe kandi byica vuba hagati y'iminsi 2-29 nyuma yo kuboneka kw'ibimenyetso. Mu bantu bayanduye, ishobora kwica kugeza kuri 88% kandi igatera kuvirirana cyane n'umuriro mwinshi. Ingeri nyinshi z'abantu batandukanye barimo kugenda bayandura ariko cyane cyane abakora kwa muganga, aribyo binateye umpungege cyane muri iyi minsi mu gihugu cyacu cy'u Rwanda.  

 Uko byifashe none mu Rwanda ku bijyanye ni iki cyorezo. 

Kuwa 8 Ukwakira  2024

  • 58 bamaze kwandura iyi virusi 
  • 13 muri bo bamaze kwitaba Imana
  • 33 baracyarimo gukurikiranwa
  • 12 barakize 

Amateka y'cyorezo cy'indwara ya Marburg Virus 

Ubundi mu mateka y'indwara ya Marburg Virus ikomora izina ryayo mu mujyi wo mu Budage witwa Marburg. Iyi ndwara yagaragaye bwa mbere mu mwaka wa 1967 nyuma yaho ifashe abashakashatsi bakoraga muri laboratuware ( laboratory) mu gihe bari bamaze gukora ku nkende zari zavuye mu gihugu cya Uganda. Na none kandi hari abizera ko abantu bamwe ba mbere bayikuye kukuba baramaze igihe kinini mu birombe  n'ubuvumo aho uducurama dutera iyi virusi tuba. 


Ahandi iyi virusi yagiye igaragara

2024: Rwanda
2023: Tanzania
2023: Guinea Equatorial
2022;Ghana, mugace ka Ashanti 
2021:Guinea, Gueckedou
2017:Uganda, Kween
2014:Uganda, Kampala
2012:Uganda, Kabale
2008:Netherlands  ikomotse Uganda, mw'ishyamba rya maramagambo
2008:USA, ikomotse Uganda, mw'ishyamba rya maramagambo
2007:Uganda, mukarere ka Kamwenge
2004-2005:Angola, mu ntara ya Uige 
1998-2000:Demoratic Republic of Congo ( DRC), Durba
1990:Russia
1987:Kenya
1980:Kenya
1975:South Africa ikomotse Zimbabwe
1967:Germany and Yugoslavia ikomotse Uganda

Ese virusi ya Marburg yandura ite?  
Abantu bandura virus ya marburg binyuze mu guhura nuducurama twitwa Rousettus cyangwa n'amatembabuzi yatwo hanyuma iyi virusi igakwirakwizwa mubantu mu guhura/ gukora ku maraso, ururenda, ingingo cyangwa andi matembabuzi y'umuntu wanduye. Byongeye kandi ahantu cyangwa se imyenda n'amashuka byagiyemo aya matembabuzi ndetse no gukora ku mubiri w'umuntu wahitanwe niyi ndwara bishobora gukwirakwiza iyi virusi. Icyo wamenya nuko iyi Virusi ya Marburg itandurira mu mwuka. 

Amwe mu matembabuzi ya ashobora kukwanduza iyi virusi ni:  
  • Amashereka
  • Amaraso
  • Inkari 
  • Amacandwe
  • Amasohoro
  • Amavangingo
  • Ibyuya 
  • Ibirutsi, n'ibindi
Ibimenyetso bigaragaza uwayanduye

  • Virusi ya Marburg itera ibimenyetso bitandukanye biza bikagenda birushaho kuba bibi bitewe n'igihe uyimaranye  
  • Bitwara iminsi hagati ya 2 na 21 uhereye igihe wanduriye virusi no gutangira kubona ibimenyetso.
  • Urabe maso kuko ibimenyetso byambere bitihariye yewe bishobora kwitiranwa n'ibindi by'izindi ndwara zisanzwe
Iki cyorezo kigarazwa n'ibi bikurikira 

Kuribwa umutwe 
  • Kuribwa umutwe
  • Umuriro mwinshi
  • Gucika intege 
  • Gucibwamo 
  • Kuribwa mu nda 
  • Iseseme ndetse no kuruka
Uko iyi ndwara ikomeza, utangira:
  • Kuruka no kwituma amaraso
  • Kuva amaraso mu mazuru, mu kanwa, amaso no mu gitsina
  • Iserereri
  • Gucanganyukirwa iyo byamaze gufata sisiteme y'ubwonko
Mu gihe kuva amaraso menshi bikomeje, umuntu ashobora gutakaza ubuzima nyuma y'iminsi 8 cyangwa 9 kuva ibimenyestso bigaragaye. 

Mu gihe ukomeje kuzahazwa n'iyi ndwara, zimwe mu ngingo ntizikora neza nkuko byari bisanzwe, umwijima urangirika ndetse no kuvirirana mu ngingo zimwe na zimwe. 


Icyitonderwa: Ihutire gusaba ubufasha kwa muganga mu gihe ufite bimwe muri ibi bimenyetso

Ni bande bafite ibyago byinshi byo kuba bakwandura iki cyorezo?
  • Abakorera kwa muganga bafite aho bahurira n'abanduye iyi virusi.
  • Umuntu wese waba yaragize aho ahurira nuwanduye cyangwa agakora kubikoresho byagiyeho amatembabuzi y'uwanduye 
  • Abantu bafite aho bahurira n'ubwoko bw'uducurama cyangwa inkende zifite iyi virusi



Ingamba zafatwa mu rwego rwo kwirinda

  • Kwimakaza isuku 
  • Gukaraba intoki n'isabune n'amazi meza
  • Gukoresha sanitayiza
  • Kwirinda ahantu hari abantu benshi cyane kandi byoroshye ko amatembabuzi yabo ashobora kukugeraho
  • Irinde kujya ahabonetse abantu bayirwaye mu gihe utari ubafasha 
  • Ntugafate ikintu cyose cyafashwe n'uwanduye
  • Irinde kujya ahaba uducurama tuyanduza. 




Umuti wa Marburg Virus Disease
Kugeza ubu nta muti uraboneka wa Marburg Virus Disease (MVD), gusa amakuru ahari ni uko ku itariki ya 6 Ukwakira 2024, mu Rwanda inkingo zamaze gutangira gutangwa bahereye ku bafite ibyago byinshi byo kwandura iyi virusi nk'abaganga. 



Dr. Sabin Nsanzimana, minisiteri w'ubuzima mu Rwanda, yavuze iby'ik' icyorezo mu magambo make avuga ko nubwo hari ibiri gukorwa n'ingamba zirimo gufatwa ngo gikumirwe kandi kireke gukwirakwira burundu, abantu bagomba gukomeza gukaza uburyo bwo ku cyirinda ubwabo kuko kikigihari kandi kitarashiraho burundu. 


Turabifuriza ubuzima buzira umuze


References

Center for Disease Control and Prevention. (2024, October 3). Marburg virus disease (Marburg) situation summary. Marburg Virus Disease. https://www.cdc.gov/marburg/situation-summary/index.html#:~:text=The%20disease%20is%20named%20for,the%20United%20States%20is%20low

Cleveland Clinic. (n.d.). Marburg virus diseasehttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/25097-marburg-virus-disease

Marburg virus disease– the Republic of Rwanda. (2024, September 30). World Health Organization (WHO). https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2024-DON537#:~:text=Illness%20caused%20by%20Marburg%20virus,begin%20on%20the%20third%20day

Schinrring, L. (2024, October 3). Rwanda confirms more Marburg cases, plans vaccine trial. CIDRAP. https://www.cidrap.umn.edu/marburg/rwanda-confirms-more-marburg-cases-plans-vaccine-trial

Taarifa. (2024, September 29). 10 things to know about Marburg virus. Taarifa Rwanda. https://taarifa.rw/10-things-to-know-about-marburg-virus/






Comments

Popular posts from this blog

INGARUKA ZO GUHA AMATA Y’INKA ABANA BARI MUNSI Y’UMWAKA

IS THERE SUCH A THING AS "GOOD SUGAR"?

False or Fact: The Common Foods We've Been Lied About